Waarom toeristenoverlast geen aantallen-, maar vooral een gedragsprobleem is.

Iedereen heeft wel een mening over de Amsterdamse toeristentsunami. Opvallend is dat toeristenoverlast veelal als abstract ‘drukteprobleem’ bestempeld wordt (en door sommigen zelfs ietwat Kafkaësk als ‘perceptie’ wordt afgeserveerd). “Drukte en reuring horen toch bij een stad, dan gaan die klagende centrumbewoners toch op de hei wonen?”.

Deze ‘drukte-lens’ stuurt ook de zoektocht naar oplossingen. De gedachte om de aantallen simpelweg uit te smeren is dan ook populair. “Bouw een Amsterdisneyland buiten de ring, een monument op het Java-eiland, lanceer een gemeentelijke app voorzien van wat koddige gamification – en dan wordt het weer leuk in het centrum”.

Spreiding lost de oorzaak van de overlast niet op.

Het centrum van Amsterdam is – zeker in vergelijking met Parijs of Londen- extreem kleinschalig. De smalle straatjes kunnen de mensenmassa’s, fietsriksja’s, Segways en andere ongein nauwelijks aan. Dankzij platforms als AirBNB ontbreekt het aan een natuurlijke grens. Amsterdam is nooit volgeboekt. Daardoor groeit de verhouding tussen bewoners en bezoekers alsmaar schever. True that. Maar: het zijn niet alleen aantallen die de overlast veroorzaken. De grootste overlast wordt veroorzaakt door het (wan)gedrag van een deel van de toeristen, in combinatie met dat van een alsmaar groeiend aantal (veelal laagwaardige) commerciële partijen: fietsverhuurders, toeroperators, winkels, horeca-exploitanten, hotels en particuliere huizenbezitters.

365 dagen per jaar Koningsdag, met de openbare ruimte als permanente vrijmarkt en openluchtfestijn.

Iedere wannabe exploitant kan in Amsterdam zijn goddelijke gang gaan en de openbare ruimte als podium gebruiken. Verschillende overlastgevende partijen (van schreeuwende vrijgezellenfeesten tot ontspoorde AirBNB (ver)huurders tot vervuilende fastfood-horeca, gillende gidsjes, bier- en deelfiets-verhuurders en vuilnis-dumpers) hebben 1 ding gemeen: het ontbreekt hen aan de motivatie en prikkels om zich aan de regels te houden. Het overlastgevende gedrag is extreem lonend (lekker verdienen, goedkoop picknicken, je lekker laten gaan, anderen ruimen je zooi wel op) en het risico is minimaal. Je word toch niet gepakt/ aangesproken/ beboet. Dat het aan handhaving ontbreekt ziet een blind paard. Wat gaat het opleveren als je dit soort mensen gaat spreiden?

Het oplossen van gedragsproblemen begint met inzicht in wat de  veroorzakers drijft.

De gemeente beweert ‘alle mogelijke experts’ in te zetten om de toeristenoverlast op te lossen, ‘van crowd-management experts tot gedragspsychologen’. Maar hun aanpak getuigt vooralsnog van bitter weinig gedragspsychologisch doelgroepinzicht. Noch van daarop geïnspireerd oplossingsdenken.

Doormodderen in het poldermodel biedt geen soelaas, het gedrags(verander)psychologische model van BJ Fogg bijvoorbeeld wel. Veel gedrag komt deels onbewust tot stand. Wie gedrag wil veranderen, moet eerst goed begrijpen waarom mensen een (on)gewenst gedrag wel of niet vertonen. De keuze om zich (a)sociaal te gedragen wordt vaak niet eens bewust gemaakt.

De kans dat mensen iets doen (of laten), is afhankelijk van drie factoren: gemak, motivatie en impulsen. Of ik mijn telefoon opneem is bijvoorbeeld afhankelijk van drie dingen: hoor ik hem rinkelen (de trigger), heb ik zin om de beller te spreken (motivatie) en gemak (ligt hij binnen handbereik of niet). Door deze factoren te beïnvloeden, kun je de kans dat mensen zich (on)gewenst gedragen vergroten of verkleinen.

  • GEMAK Hoe kun je het ongewenste gedrag moeilijker maken? Bv: hoe verder het vette eten weg staat in de kantine, hoe meer mensen hun blad vol laden met gezonde alternatieven.
  • GEMAK Hoe kun je het gewenste gedrag makkelijker maken? Bv Stimuleer kwaliteitshotels die zich richten op echte budget(familie)toeristen zoals bv IBIS om verloederde slaapzaalhotels in het centrum over te nemen i.p.v. nieuwe hotels te bouwen.
  • MOTIVATIE Hoe kun je het ongewenste gedrag ontmoedigen of bestraffen? Bv het Uffizi in Florence laat ‘haast toeristen met selfie sticks’ meer betalen.
  • MOTIVATIE Hoe kun je het gewenste gedrag belonen? Bv  Schiphol geeft reizigers zonder grote rolkoffers voorrang bij de security-check. 
  • IMPULS Hoe kun je prikkels die het ongewenste gedrag stimuleren verminderen? Bv: Als je geen koekjes in huis hebt kom je minder snel in de verleiding. 
  • IMPULS Welke prikkels kun je geven om het ongewenste gedrag tegen te gaan of voorkomenBv: Een verkeersbord geeft real-time aan hoeveel km je te hard rijdt. Of dat picknicken verboden is. 

Wat beweegt mensen en wat houdt ze tegen?

Om te komen tot effectieve oplossingen, is het noodzakelijk om voor de veroorzakers en beinvloeders van ieder deel-probleem systematisch in kaart te brengen welke (motivatie x impuls x gemak) factoren hun ongewenste gedrag in stand houden en/of verergeren, Vervolgens kun je kijken welke factoren je kunt beïnvloeden en hoe. Wat weerhoudt een (sub)doelgroep om zich netjes te gedragen, wat stimuleert ze om zich te misdragen? Als je niet begrijpt wat mensen drijft, kun je ze ook niet tot ander gedrag aansporen. Of het nu om het gedrag van toeristen zelf, AirBNB (ver)huurders, hotelgasten, gidsjes of wie dan ook gaat.

Motivatie: hoe beïnvloed je mensen om zich anders te gedragen?

Voor wie in het spreidingssprookje gelooft zijn alle bezoekers gelijk, van infantiele vrijgezellenfeesten tot nieuwsgierige cultuurtoeristen. Wat verschillende toeristen motiveert om naar Amsterdam te komen (en zich wel/niet beschaafd te gedragen) wordt voor het gemak buiten beschouwing gelaten. One size fits all. Yeah right.

Het begint met de verwachting waarmee mensen naar Amsterdam komen. De betekenis van ‘I Amsterdam’ wordt tot dusver aan ieders persoonlijke interpretatie overgelaten. Niets of niemand die bezoekers vertelt dat ‘liberaal’ niet hetzelfde betekent als ‘onbeschaafd’. Dit vertekende beeld (“in Amsterdam mag alles, daar kan ik me lekker laten gaan”) is slechts het begin. Eenmaal in Amsterdam aangekomen wordt het bevestigd en versterkt door hun ‘live ervaringen’, die ze thuis doorvertellen aan iedereen die het horen wil (“je kunt ongestoord in het rond schreeuwen en wildplassen en er gebeurt niks, de politie loopt gewoon voorbij”).

Mensen zijn kuddedieren. Ze doen dingen simpelweg omdat ze het anderen ook zien doen. Dus als de eerste 10 toeristen denken dat het normaal is om je plastic borden op straat te laten liggen, te schreeuwen etc etc gaat de rest meedoen. Zonder daar verder al te veel over na te denken. Eenmaal in een verloederde en (ogenschijnlijk) normloze omgeving, gaan mensen zich er naar gedragen. Gewoon, omdat iedereen het doet.

Impulsen overvloed: de toeristen-magneet die Wallen heet.

Een interessante vraag is hoeveel toeristen naar de Wallen komen omdat ze dat vooraf al van plan waren, en hoeveel doordat ze door de tour-organisatoren doorlopend geprikkeld en gestimuleerd worden om dit te doen? Toeristenmarketing werkt net als wasmiddelen reclame: hoe vaker je een product ziet en/of er aan herinnerd wordt, hoe groter de kans dat je er een aankoop aan waagt. Zichtbaarheid van producten/merken is de sleutel tot verkoopsucces: doordat je er steeds aan herinnerd wordt kun je ze niet meer uit je hoofd zetten.

Tussen Centraal Station en Muntplein alleen al krijgt een toerist minsten 20 keer het fenomeen ‘Wallen tour’ en ‘Red light secrets museum’ onder zijn neus geduwd (nu met superkoopjes korting!). Affiches, strooifolders, hotel-info, Facebook-advertenties: alles wordt ingezet om de rondleidingen bij iedere toerist ‘top op mind’ te maken en houden. Het is zeer waarschijnlijk dat deze agressieve marketing van touroperators een olievlek-effect effect heeft op het aantal bezoekers dat de wallen op komt.

Waardoor komt dit? ONGEWENST GEDRAG.

Iedere toerist loopt de Wallen op

impulsen Agressieve marketing door touroperators.
gemak  Het bestaan van rondleidingen heeft een extreem drempelverlagend effect; trekt ook de mensen over de streep die het eigenlijk te spannend/eng of beschamend vinden. Het bestaan van een ‘Red Light Secrets’ museum geeft nog eens een extra signaal dat het niet eng of gevaarlijk is. Nergens ter wereld wordt een avontuur dat tot ieders verbeelding spreekt zo makkelijk gemaakt! Dit kan niet gevaarlijker zijn dan Disney!
motivatie Degenen die twijfelen worden over de streep getrokken door de reclame van de touroperators: wij garanderen je veiligheid! Niets hoeft je tegen te houden. De grootste magneet: de meeste rondleidingen zijn GRATIS (althans, tot je aan het eind van de rondleiding om een fooi gevraagd wordt)!

Voor fooi-afhankelijke gidsen kan de groep niet groep genoeg zijn: hoe groter de groep, hoe meer je verdient. Dus lappen ze het convenant massaal aan hun laars. Handhaving zien ze toch nooit.

De huiseigenaar als hotelier

Bij het ‘AirBNB-probleem (toeristenverhuur via welk platform dan ook) speelt hetzelfde.

  ONGEWENST GEDRAG Steeds meer centrum bewoners verhuren hun huis via AirBNB
motivatie De opbrengsten zijn voor bewoners gigantisch. Het is voor huiseigenaren lucratiever om vaker (meer losse nachten) te verhuren dan een structureel of voor  langere periodes (wat minder overlast geeft). Iedere huiseigenaar wil het maximale rendement uit zijn 60 dagen halen (zo ook het sleutelbureau dat op commissiebasis werkt).
gemak  Sleutelbureaus hebben een enorm drempelverlagend effect. Sommige sleutelbureaus runnen een appartement tijdens de vakantie van de eigenaar simpelweg als hotel, huiseigenaren weten vaak niet eens wie ze in hun huis hebben. Dit is wat de druk op huizen/buurten en de rolkoffer-terreur versterkt (ga maar na: iedere nacht een switch!).
impulsen   Sleutelbureaus adverteren agressief: gratis op vakantie, verhuur je huis via ons, krijg vooraf betaald. Wie wil dat niet?

Een van de grote problemen in Amsterdam is dus dat het ongewenste gedrag te lonend en gemakkelijk is geworden en tegelijkertijd intensief wordt geprikkeld en gestimuleerd. Hoe makkelijker het is om je huis te verhuren, hoe lonender, hoe minder risico/gedoe, hoe meer mensen het (gaan) doen.

De lusten en de lasten

In Joris Luyendijks boek ‘Dit kan niet waar zijn – onder bankiers’ laat hij zien hoe zelfs de meest sociaal bewuste investerings-bankier gevangenen zit in een verslavend systeem. Als zijn gokspel op de beurs goed uitpakt krijgt hij een gigantische bonus, terwijl verlies door het collectief / de maatschappij gedragen wordt. De parallellen met de toeristenindustrie zijn pijnlijk.

Ook in Amsterdam vallen voor zowel touroperators, commerciële vastgoed-eigenaren als huizenbezitters enorme winsten te behalen. Terwijl gemeente en overige bewoners met de kosten en lasten opgescheept worden (de opstoppingen, politiecapaciteit, schoonmaak kosten, dagelijkse patat-bankjes en bierblikjes-explosie op straat, de gidsjes geschreeuw). Lees https://www.groene.nl/artikel/oprollen-die-rotkoffertjes Op ‘goede wil’ van touroperators en bedrijven kun je niet rekenen – net zomin als op die van Luyendijks; goedwillende doch graaiende bankiers.

Alleen de overheid heeft de instrumenten in handen om gedragsverandering te sturen. 

Signalen van centrumbewoners dat de overlast uit de hand loopt worden (vooral door mensen die er niet wonen) nogal eens afgedaan als ‘geklaag’. De vraag is: wat anders kunnen ze doen? Het recht in eigen hand nemen? Opnieuw: aantallen bewoners/bezoekers/toeristen zijn niet per se een probleem, een niet functionerende overheid wel.

Bij 10 miljoen bezoekers kun je een paar ontspoorde asocialen nog oogluikend toestaan, maar bij 17 miljoen wordt het percentage asocialen daarbinnen voor bewoners onhoudbaar. Het feit dat er 20 jaar lang nauwelijks is opgetreden tegen losgeslagen Britse vrijgezellenfeesten, betekent niet dat we dit de komende 20 jaar moeten blijven toestaan.

Kijk naar een festival als Lowlands. Dat wordt nu het 50.000 bezoekers heeft heel anders gemanaged dan 20 jaar geleden toen het nog maar 7.500 bezoekers had (strakkere organisatie, meer mankracht, slim gebruik technologie). Dan terug naar Amsterdam. Terwijl het aantal bezoekers geëxplodeerd is, verandert de gemeente Amsterdam niks (laissez-faire beleid, slappe handhaving die uitgevoerd moet worden door drie man en een paardenkop). Tja, je hoeft geen raketgeleerde te zijn om te snappen dat dat niet kan werken.

De sleutel tot de oplossing (namelijk vergunningen en handhaving) is in handen van de gemeente. Helaas blijft deze vaak ongebruikt. Bewoners die het stuitend gebrek aan handhaving aan de kaak stellen, lopen aan tegen een slager die het twijfelachtige privilege heeft om zijn eigen vlees te mogen keuren. https://handhavingsverzoek.wordpress.com/2017/07/28/gemeente020-gaat-handhaven-bierdrinken-op-straat-wordt-aangepak

Paradijsvogels of schapen?

Als Amsterdam de controle terug wil pakken is visie nodig. Amsterdam moet scherp voor ogen hebben wat voor buurt het het centrum wil laten zijn/blijven. Een bonte mix van Amsterdamse paradijsvogels en onconventionele geesten? Of een zielloos doorgangsoord voor fantasieloze kuddedieren? Welk type toeristen en bewoners wil je hebben en houden? Wat het antwoord ook is: je moet er slim en systematisch naar handelen. Birds of a feather flock together. How to get the birds of paradise (back) in?

Wie wil jij dat de toekomst van Amsterdam bepaalt?

Amsterdam is van ons allemaal. De vraag die iedere Amsterdammer en Nederlander zich daarom moet stellen is niet ‘Moeten degenen die de toeristenoverlast beu zijn wel/niet in de stad willen wonen’. maar: ‘Wie laten we de dienst uitmaken in Amsterdam: de bewoners of de (inter)nationale commerciële toeristenindustrie?’. Wie schrijft aan wie de wet voor: de wethouder aan de touroperators en toeristen – of omgekeerd? Wie bepaalt er hoe Amsterdam er over 5 jaar uitziet. Pakken we zelf het stuurwiel in handen of laten we het schip verlijeren waar de wind ons drijft? Het is tijd voor doordachte en systematische actie.

 

 

IMG_6326.jpg

Rondleidingen. 15 keer per dag onder het raam van centrum-bewoners

DGS9acrV0AAHAlB.jpg-large

maxresdefault

763.jpeg

I Amsterdam.jpg

 

 

 

Advertisements

4 Comments

  1. Waar komt dit bericht vandaan en hoe kunnen we iets doen?
    Word ik echt verondersteld tijdens de Pride mijn huis te bewaken?
    Is het toegestaan dat mijn nieuwe buren lachgas verkopen, ook aan minderjarigen?
    Waarom is er na afloop wèl reiniging, maar de rest van de zomer geen extra hulp voor rotzooi op straat?

    Like

    Reply

    1. Hi Merel, ik ben slechts een bezorgde centrumbewoner (net als jij zo te horen?). Ik begin zo langzamerhand behoorlijk moedeloos te worden van het gebrek aan visie en daadkracht bij de gemeente. Het gebrek aan handhaving is van den zotte…Ze luisteren nog naar signalen van bewoners over het probleem, noch naar ideeën over de oplossing. Dus vandaar dat ik het maar eens op een publiek toegankelijke blog heb opgeschreven. Kijken of het zo wel tot het stadhuis doordringt.

      Like

      Reply

  2. Beste Suzanne, wat een geweldige analyse. Helemaal mee eens. Ik woon op de Wallen en ben bij veel buurtoverleg betrokken. Kunnen we begin september contact met elkaar opnemen? We hebben op 12 juli een conferentie georganiseerd waar juist de punten die je bespreekt op tafel lagen in aanwezigheid van Van der Laan, Kajsa Ollongren en de wethouders van stadsdeel Centrum. Ik heb zojuist jouw artikel via de mail onder hun aandacht gebracht. Begin september formeren we een groep bewoners, ondernemers, ambtenaren en bestuurders om actieve en constructieve voorwaarden te scheppen om de toenemende druk en ongein op de (binnen)stad ‘te lijf te gaan’. Daar zal ik ook jouw artikel als opiniestuk inbrengen. Dat zal dus zeker doordringen op het stadhuis. Dank voor je heldere blik.
    Bert Nap
    Bewoner
    Bestuurslid wijkovrleg d’Oude Binnenstad
    Hoofdredacteur buurtkrant d’Oude Binnenstad

    Like

    Reply

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s